Nghệ thuật ẩm thực Huế

Một trong những đặc trưng văn hóa của xứ Huế là những giá trị văn hóa ẩm thực mang đậm màu sắc dân tộc.

Nghệ thuật ẩm thực Huế
Nghệ thuật ẩm thực Huế

Đối với người Huế, cách chế biến món ăn và phong cách thẩm mỹ được coi là nghệ thuật ẩm thực. Nó không chỉ dừng lại trong giá trị ẩm thực đơn thuần mà đã vươn tới đỉnh cao của nếp sống văn hóa cổ truyền, đầy ắp triết lý sâu xa. Chính vì cái lẽ ấy mà món ăn Huế, cách ăn Huế đã trở nên danh tiếng, định hình như một chuẩn mực về công nghệ chế biến và phong cách thưởng thức món ăn, không gian và thời gian ăn uống.

Trong một bữa cơm thường nhật của người Huế ta cũng thấy ngợp bởi màu sắc lung linh trên đĩa rau sống với miếng khế vàng cắt ngang như cả một vầng sao, với lát cà chua rực rõ màu lửa mặt trời cuộn thành bông hồng đỏ, vài miếng vải bổ hình trăng khuyết, với khoanh chuối sứ tròn xoe mau ngà đục như chiếc bánh sữa và những bề bộn rau mùi, rau húng, thìa là, tía tô, hành hoa, kinh giới xanh tươi… Như vậy chỉ món rau sống trong bữa ăn thường nhật của người Huế đã là cả một thế giới vũ trụ thu nhỏ, cả trăng, sao, mặt trời, cây cỏ.

rau sống
rau sống

Người Huế ăn uống theo mùa nóng, lạnh, theo, ngày nắng, ngày mưa, theo sáng, trưa, chiều, tối. Ăn uống theo thời vụ, theo thời tiết và theo thời điểm, chính là nguyên tắc nghiêm ngặt trong triết lý ẩm thực Huế. Con cá sau mùa nước là con cá béo, con ốc phổng phao cuối thu mới là con ốc ngon, tháng 6 mùa vịt, tháng 3 mùa ếch… Triết lý ẩm thực can thiệp vào những miếng ăn ngon, nên người Huế biết phân biệt món hàn với món nhiệt, biết cân bằng yếu tố âm dương, mùa nóng gia tăng các món ăn âm tính, mùa lạnh thì ngược lại.

Người Huế thường dọn cơm khách bằng loại chén bát kiểu rất nhỏ
Người Huế thường dọn cơm khách bằng loại chén bát kiểu rất nhỏ

Người Huế thường dọn cơm khách bằng loại chén bát kiểu rất nhỏ, bởi người Huế vốn thích ăn nhiều món nhưng mỗi món chỉ gắp nếm như “thưởng hoa”. Việc sử dụng mâm bát trong bữa ăn Huế đã thành cổ lệ. Đây là một hiện tượng tâm lý ăn uống và cũng là biểu tượng triêt lý dân gian.


Cơm hến sông Hương, bún bò, giò heo, tôm chua, mắm ruốc, bánh khoai, bánh bèo…đều là nhũng món dân dã, dung dị thường ngày nhưng nổi tiếng ở Huế. Nghệ thuật ẩm thực Huế là nghệ thuật làm cho sản phẩm chế biến bình dân trở thành cao sang, nổi tiếng bởi nó tiềm ẩn chất vị cổ truyền dân tộc. Và người dân Huế tự hào vì đã có một kho tàng văn hóa ẩm thực đồ sộ rất Huế, dân dã mà cũng rất cung đình.

Nghệ thuật ẩm thực Huế còn thể hiện tính hướng thiện, tính tâm linh qua các món ăn. Ngoài sự cân bằng âm dương còn có sự cân bằng giữa các món ăn có nguồn gốc thực vật, động vật. Đó là tính thiện tâm trong văn hóa ẩm thực Huế mà biểu tượng là những bữa cơm chay. Ngày nay ở Huế, cơm chay không còn là “di sản” của chùa chiền nữa mà nhiều người, nhiều gia đình hằng tháng vẫn ăn chay vào ngày rằm, mồng một…Cơm chay Huế cũng được du khách đặt làm tiệc chay, cỗ chay có đủ giò lụa, chả quế, đùi gà, cá chiên, thịt heo, nhiều món bánh… nhưng tất cả đều có nguồn gốc từ thực vật. Đó là tài năng chế biến món ăn chay của người Huế. Theo quan niệm của Phật giáo, ăn chay khiến con người lành tính hơn, điềm đạm hơn, không tà dâm, độc ác, luôn muốn cứu nhân độ thế.

Sự thanh tao cầu kỳ, đặc sắc của ẩm thực Huế còn thể hiện ở việc chế biến các món nước chấm. Từ nhiều nguyên liệu khác nhau, mỗi món ăn lại có những loại nước chấm riêng, Người Huế đã chế biến hàng trăm loại nước chấm cho các món ăn ở địa phương, để tạo ra hương vị độc đáo cho các món ăn Huế.

 chế biến các món nước chấm
chế biến các món nước chấm

Với người Huế nấu ăn còn là thể hiện sự đam mê nghệ thuật. Nghệ thuật nấu ăn biến con cá, con hến, lá rau thành món ăn ngon, là cái thú chơi của người Huế. Hạt muối trắng tinh mà cũng làm nên món tiệc. Hay chỉ những con tôm, con hến qua tài nghệ chế biến của người Huế cũng trở thành những món ăn đặc sản, làm những người Huế xa quê, da diết nhớ quê hương, nhớ về những món ăn quê mình. Những du khách thăm Huế bị hút hồn, mong muốn được thưởng thức những món ăn đặc sản Huế, sau đó nhớ mãi, muốn được quay lại thưởng thức, muốn mua về làm quà cho người thân.



BÀI VIẾT LIÊN QUAN