Thiên chúa giáo ngày xưa với họ đạo Tha La trước tiên

Cây có cội, nước có nguồn bủa khắp rạch sông, nói đến Thiên chúa giáo ở Tây Ninh, trước hết phải nhắc tới họ đạo Tha La trước tiên, rồi mới tới Tây Ninh, xuyên qua những tài liệu tham khảo và sự kiện diễn tiến như sau:

Theo sử chép dưới triều vua Minh Mạng 1820 – 1840, ở miền Nam, đất Gia Định Lê Văn Khôi nổi lên chống triều đình Huế, vì vua Minh Mạng đã cho quật mồ dưỡng phụ ông là quan tả quân Lê Văn Duyệt. Triều đình nghi ngờ người công giáo liên kết với nhóm Lê Văn Khôi, nên ra lệnh áp dụng sắc chỉ cấm đạo gắt gao hơn trước và tàn sát giáo dân, đốt phá nhà cửa, tu viện…

Người giữ đạo Thiên chúa thời bấy giờ phải lẩn tránh quan quân của triều đình. Nên ông Côximô Nguyễn Văn Trí là người đạo, đã từ Huế trốn vào Nam trải qua nhiều cam go, ông đi lần đến Tha La và dừng chân nơi đây. Lúc bấy giờ Tha La hãy còn là nơi hoang vắng, sình lầy, nhà thưa người ít, nhưng Côximô Nguyễn Văn Trí đã quy tụ được một nhóm người gồm có ông Nguơn (Bàu Nâu), ông Hiệp (Rạch Thiên), ông huyện Viên, ông Tròn, ông Trỉa, ông Rẩy, ông Ruộng, ông phó Dầu, ông Hương Quả (Lộc Giang), ông tổng Phương, ông tổng Long, ở Bãi Sau, trong số này có người sốt sắng, kẻ thì nguội lạnh. Ông phó Dầu và ông Hương Quả người bên Lương nên có liên hệ với gia đình ông huyện Viên.

Tổ chức cuộc sống

Ông Côximô Trí đã chia ra thành từng nhóm, mỗi nhóm vài ba gia đình ở cách xa nhau. Ra công khai phá đất hoang để trồng tỉa sinh sống và cố che mắt quan quân ở địa phương, và cũng đồng thời tổ chức những buổi đọc kinh chung, địa điểm luôn luôn được thay đổi, khi thì tụ họp nhau ở Lò Mo, khi ở Trường Đà.

Thời bấy giờ các giáo dân muốn lãnh nhận các phép “bí tích” phải di chuyển trên đoạn đường dài hàng bốn năm chục cây số, xuyên qua rừng rậm đến Lái Thiêu hoặc Chợ Quán, có nhiều nơi công giáo chết dọc đường vì nạn thú dữ.

Mãi đến năm 1840, nhờ lời mời của ông Côximô Trí, thỉnh thoảng được các Cha từ những họ đạo khác, nhân tiện trên đường di chuyển tạm dừng chân nơi họ đạo Tha La làm phúc cho các tính hữu ở đây.

Cha Hiểu, cha Tam, cha Lợi, và cha Pernot…Côximô Trí là người đã sáng lập họ đạo Tha La..

Ai có dịp lên Trảng Bàng vô thăm xóm đạo Tha La mới thấy sự kiến trúc đồ sộ lớn lao của họ đạo này.

Ngược dòng thời gịan, dưới triều vua Tự Đức, sắc dụ 1859 ban hành nhằm nghiên cứu gắt gao các còng cuộc truyền giáo. Vì là chức việc cao của một họ Đạo, nên ông Côximô Trí, ông Thể, ông Long mới bị bắt cầm tù, phần tuổi cao sức yếu không đủ sức chịu đựng nên ông Côximô Trí đã trút hơi thở tại ngục lạnh (1860). Thể xác được mang về an táng tại thánh địa Tha La.

Trên bia mộ người quá cố có ghi những dòng chữ Côximô Trí hẳn nằm nơi đây.

Công đức cao dày, bia tạc nay


Sáng tạo Tha La đà rõ mặt

Quý quyến câu Họ lãnh đầu tay

Ghe phen tù rạc, vì danh Chúa,

Nhiều nỗi khổ hình bởi đạo ngay.

Tạ thế canh thân (1860) nơi khám thất

Côximô Trí mất, còn một số giáo dân bị bát cho đến Pháp chiếm Sài Gòn mới được thả ra.

Tha La trải qua nhiều giai đoạn

Từ ngày Côximô Trí mất, với vị linh mục đầu tiên, họ đạo này có vị linh mục Besombes (Hạnh) là vị linh mục dầu đến trấn nhậm họ đạo Tha La từ năm 1860-1863. Lúc bấy giờ giáo dân rất ít, độ chừng vài chục gia đình cư ngụ rải rác. Nhưng tất cả cố gắng dựng lên một nhà tranh vách lá tại trung tâm Lò Mo và Trường Đà để làm nơi thờ phượng chúa.

Năm 1863 nơi đây xảy ra những vụ xung đột vởi người địa phương thành ra họ đạo bị đốt phá, nhà cửa của giáo dân cũng bị ảnh hưởng lây, do sự bất đồng chánh kiến giữa Lương và Giáo.

Năm 1863-1865, cha Erratcy, đến Tha La thế cha Besombes (Hạnh). Nhà thờ được tạo dựng lại cùng lúc với nhà cha bằng vật liệu đơn sơ.

Năm 1865-1867, cha Diệu thay cha Erratcy cho đến tháng 11 năm 1868 cha Vincent (Son) thay cha Erratcy. Lúc bấy giờ họ đạo Tha La cố tân tòng ngày càng phát triển mạnh. Kế cha Phụng thay Vincent (Son) vào khoảng tháng 9 năm 1870: họ đạo Tha La tạo dựng một ngôi trường khuyến khích con em trong xóm học tập. Mãi đến năm 1874 mới giao lại cho các Dì.



BÀI VIẾT LIÊN QUAN