Lễ hội thờ Mẫu – Nữ thần

Tín ngưỡng và tập tục thờ “Mẫu” (thờ các bà Mẹ tinh thần thiêng liêng của cộng đồng) hoặc các “Nữ thần” là một nét khá đặc trưng, phổ biến trong sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa dân gian của các dân tộc. Ngoài nguồn gốc sâu xa từ các tàn dư của xã hội nguyên thuỷ, tín ngưỡng thờ “Mẫu – Nữ thần” của người Việt ở nước ta nhìn chưng có cội nguồn, quá trình phát triển và đặc điểm sinh hoạt vừa mang nét thống nhất vừa có nét đặc thù so với các nơi khác. Gắn với các cộng đồng xã hội từng trải qua chế độ mẫu hệ, chủ yếu sống bằng săn bắt, đánh cá và nông nghiệp trồng lúa nước, tín ngưỡng và tập tục thờ “Mẫu – Nữ thần” bản địa nước ta thường mang màu sắc tín ngưỡng nguyên thuỷ theo thuyết vạn vật hữu linh (như tục thờ Địa Mẫu – Mẹ Đật, thần Tam Đảo v.v…) kết hợp cùng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên (như Quốc mẫu Âu Cơ,  Thánh mẫu Ỷ Lan hoàng thái hậu v.v…).Tiếp theo là sự ảnh hưởng bởi các tín ngưỡng dân gian kết hợp với tôn giáo trong đó có những tôn giáo từ nước ngoài lần lượt du nhập vào trong nước (như Tứ Pháp, Bà Quán Thế Âm, Tam Phủ, Tứ Phủ, Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Tây Vương Mẫu, Cửu Thiên Huyền Nữ, Bà Ngũ Hành v.v…). Ngoài ra, trong quá trinh giao tiếp văn hóa dân tộc ngày càng được mở rộng, đặc biệt là trên bước đường tiến về phương Nam của người Việt, sinh hoạt tín ngưỡng thờ ”Mẫu – Nữ thần” tộc Việt ngày càng phát triển phong phú hơn không phải chỉ do sự tích hợp, chồng xếp lên nhau của nhiều tầng lớp văn hóa theo thời gian trên các “Mẫu” cũ mà còn do bởi sự tiếp thu các “Bà Mẹ” mới với các giá trị văn hóa vốn xuất phát từ các dân tộc cư trú trên nhiều địa bàn không gian khác nhau. Ví dụ như: Quốc mẫu Thái hậu họ Dương… nhà Tống, Thiên Hậu Thánh Mẫu, Linh Sơn Thánh Mẫu (Bà Đen), Thiên Yana hoặc Bà Chúa Tiên, Bà Chúa Ngọc, Bà Chúa Xứ v.v…

Lễ hội thờ Mẫu - Nữ thần
Lễ hội thờ Mẫu – Nữ thần

Đặc điểm cơ bản của tín ngưỡng và tập tục thờ “Mẫu – Nữ thần” nước ta là mặc dù có sự chi phối nhất định bởi triều đình phong kiến trong việc sắc phong các “Mẫu” thành “Vương Mẫu“, “Quốc Mẫu“, “Thánh mẫu“… nhưng nhìn chung đây vẫn là một loại hình sinh hoạt folklore mang đậm tính chất dân dã “bình dân” và có thể “phản ánh đậm nét tâm hồn người Việt, nó có một sức sống mãnh liệt, uyển chuyển, tự điều chỉnh để phù hợp với mọi hoàn cảnh lịch sử”. Từ thế giới quan nguyên sơ “Mẫu là tất thảy” là sự sáng tạo và chủ quản mọi thứ, mọi vật, mọi miền trên đời” kết hợp các quan điểm vừa đơn giản vừa hỗn tạp của tín ngưỡng dân gian (đôi khi pha lẫn màu sắc mê tín dị đoan)…đưa đến hình thức và nghi thức thờ cúng nơi điện (đền), phủ hoặc miếu thờ các “Mẫu” thường khá phức tạp, thể hiện qua cách thiết trí (hang, động, cây, đá, nước, tam tòa, tam cung và các nghi vật đặc trưng v.v…), qua các sinh hoạt đặc thù (hát múa Hầu bóng, lên đồng, đội bát nhang và cả tục vay tiền cầu xin tài lộc v.v…).


Trong đó, đáng chú ý là bên cạnh các đối tượng thờ cúng phổ biến như các Ông Hoàng, các Cô, các Cậu, Quan Lớn Tuần Tranh, Ông Năm Dinh v,v… nơi đây còn cả một hệ thống các vị thần linh vốn có gốc gác khắp chốn từ miền xuôi cho tới miền ngược, từ đồng bằng cho đến miền biển, miền núi, kể cả người Việt lần các dân tộc ít người…Điều ấy làm cho các lễ hội gắn với tín ngưỡng thờ “Mẫu – Nữ thần” ở nước ta có một đặc điểm quan trọng là “tại cửa Mẫu những buổi hành lễ như vậy qua sự hiện diện của các vị giáng đồng, những Chư vị thuộc đủ mọi dân tộc, thực sự là một cuộc hội ngộ… đặc trưng sinh hoạt của các dân tộc trên đất nước ta”. Giao tiếp văn hóa dân tộc vì vậy là một trong những khía cạnh đặc biệt của các sinh hoạt Lễ hội dân gian gắn với tín ngưỡng và tập tục thờ “Mẫu – Nữ thần” ở nước ta. Điều đó càng rõ nét nhất là ở tại khu vực Nam Bộ.



BÀI VIẾT LIÊN QUAN