Những lễ tục thực hiện với trẻ sơ sinh

Tục đón tay trẻ sơ sinh

Khi đứa trẻ mới sinh, muốn đưa nó về nhà, người ta thường chọn người đón tay. Người đó phải nhanh nhẹn, khéo léo, dễ dãi thì sau này đứa trẻ cũng sẽ thông minh và nhanh nhẹn (người ta tin như vậy). Khi đón tay, phải lấy nhọ nồi quệt vào trán đứa trẻ, hoặc mang theo con dao, chiếc đũa tỏ ý con mình đã được đánh dấu rõ ràng, ma quỷ không dễ gì bắt đi được.

Tục đốt vía

Tục ta tin rằng, gặp người vía dữ cũng như gặp vía ma quỷ đều có thể bị ốm đau. Trẻ sơ sinh nằm trong phòng mẹ, có người dữ vía vào thăm, nó sẽ khóc mãi không thôi nên khi khách đã ra về phải dùng chiếc áo tơi cũ, chổi cũ đốt vía cho nó, nó sẽ khỏi. Những trường hợp sau cũng cần phải đốt vía giải trừ: những người đang có bệnh tật gặp người dữ vía, bệnh sẽ nặng thêm; đang có mụn nhọt, gặp người dữ vía, mụn nhọt sẽ tấy nóng; phụ nũ mới sinh gặp người dữ vía có thể bị băng huyết.

Ngoài sợ gặp người dữ vía, tục ta còn sợ có thể chạm phải vía thần linh ma quỷ. Những người trong lúc đi đường đã gặp gỡ thần linh hoặc ma quỷ, sẽ bị bắt mất vài vía, sinh ra đau ốm, nên cần phải trừ, yểm bùa mới khỏi.

Gọi trẻ bằng tên tục

Dân gian đã dựa vào tự nhiên để có những ngôn ngữ hoặc hành động tạo nên những tục lệ, mà dần dà mọi người quen đi, và cũng không thấy ở những tục lệ này những điều trái với luân lý, như tục gọi con trai là thằng cu, con gái là cái hĩm. Hai danh từ “cu” và ”hĩm” chính là hai tiếng chỉ âm dương sinh thực khí, nhưng khi nhắc đến hai tiếng này, trí óc người ta có thể đi xa hơn. Cũng như khi gọi bé gái là cái ”đĩ” người ta đã quên nghĩa đen của từ này.

Tục cho làm con nuôi

Có nhiều đứa trẻ sinh ra hay quặt quẹo đau ốm, nên người ta cho rằng đứa trẻ đó gặp tuổi xung khắc với bố mẹ, vì vậy phải tìm một người hợp tuổi với đứa bé để cho làm con nuôi. Thường người ta hay kiếm một gia đình đông con, để đứa bé dựa vào những đứa con kia mà mau lớn. Thực ra, việc cho làm con nuôi này chỉ là một việc tượng trưng, vì cha mẹ đẻ của đứa trẻ sẽ chịu hết mọi phí tổn cho việc nuôi nấng, có khi còn mướn riêng một người vú cho đứa trẻ đó.

Cúng tạ các bà mụ

Theo tập tục cũ, khi đứa trẻ chào đời được ba ngày hoặc đầy tháng tuổi thì gia đình tắm rửa cho nó, rồi làm một bũa tiệc gọi là Đoàn du phạn (bữa cơn tròn trặn) để cúng tạ các bà mụ. Vì theo quan niệm, đứa bé ra đời là do mười hai bà mụ đã dày công nặn ra người, nên sau khi chào đời phải bày tiệc cúng tạ các bà mụ.

Tiệc cúng tạ các bà mụ trước sau có thay đổi: ba ngày hoặc đầy tháng, chẵn trăm ngày hoặc đứa bé đầy năm tuổi. Ngoài ra, là còn làm để cúng gia tiên – tiệc mừng đứa bé. Lễ vật cúng tạ các bà mụ thường có 12 đôi hài, 12 miếng trầu và các thứ bánh trái cũng đủ con số 12 để dâng cho 12 bà mụ.

Cúng đầy tháng

Kể từ ngày sinh, khi đứa trẻ đầy cử thì cha mẹ cúng đầy cữ, tới khi con được đầy tháng lại có cúng đầy tháng. Qua một cữ, một tháng là qua một giai đoạn trong đời người. Cúng đầy tháng, ngoài việc cúng tạ mụ và đồ lễ tương tự như cúng đầy cữ, còn có cúng Thổ công và gia tiên. Những gia đình khá giả còn làm một bữa tiệc thịnh soạn mời họ hàng và bạn bè thân tới dự. Khách tới nhà lần này chỉ có quà mừng cho đứa bé chứ không có quà mừng cho mẹ như khi đầy cữ.


Cạo trọc đầu trẻ sơ sinh đầy tháng

Nhiều nơi ở nước ta xưa kia, trẻ sơ sinh đầy tháng phải cạo trọc đầu, (có nơi gọi là cạo “lông thai”). Đây là một tục lệ phiền toái. Thường trẻ sơ sinh là con gái thì đầy 1 tháng cạo đầu, bé trai thì đầy 2 tháng cạo đầu tức là “song mãn nguyệt”. Nhưng không nhất thiết là cứ vào ngày vừa tròn 1 tháng hoặc tròn 2 tháng là phải cạo đầu, vì những đứa trẻ đầy tháng vào đầu tháng 12 âm lịch thi phần lớn là tiến hành nghi lễ cạo đầu vào mồng 2 tháng 2, vì trong dân gian “ngày 2 tháng 2 ngẩng đầu”. Đây chính là ngày mà dân gian gọi là “đại cát, đại lợi”. Những đứa trẻ đầy tháng vào tháng 1 âm lịch, thì bố mẹ chúng đều không muốn cạo đầu vào lúc này, vì dân gian lại cho rằng: nếu cạo đầu vào tháng Giêng thì sau này đứa trẻ chỉ cần lắc lắc đầu là đã mồ hôi ra đầm đìa, và như thế gọi là “mệnh khổ”. Tháng 12 cũng không thể cạo đầu, vì họ cũng cho rằng: nếu như cạo đầu vào tháng này, thì trẻ con sẽ bị chốc đầu suối…Do đó, những đứa trẻ sinh tháng mùa Đông – tháng Chạp và tháng Giêng, đều để đến ngày mồng 2 tháng 2 mới cạo đầu.

Trước đây, cạo đầu đầy tháng được tiến hành cùng với lễ ăn đầy tháng. Nhiều người thân, bạn bè nhận được tin đều đến và có quà mừng; đồ lễ mừng là tiền, bạc, vòng cổ, vòng tay, vòng chân, ngoài ra còn có áo, quần. Đợi đến ngày cạo đầu, gia đình cũng cúng thần Thọ tinh, Vương mẫu, thắp nến đỏ và hương chữ thọ. Vào buổi trưa, khi người cạo đầu đến, trẻ con phần lớn do cậu (em trai mẹ) bế, ngồi ở giữa nhà để thợ cạo tiến hành công việc. Để làm tốt công việc này đòi hỏi người cạo đầu phải có kỹ thuật cao, và phải tuyệt đối cẩn thận, nên việc trả công cho người cạo đầu cũng rất hậu. Hơn nữa, sau khi thợ cạo xong còn phải mời họ ăn một bát trứng rán không đánh lẫn lòng đỏ, lòng trắng (với số trứng trong bát là số chẵn).

Cạo đầu trẻ đầy tháng cũng phải theo đúng kiểu: bé trai thì trên chóp phải để một chỏm tóc quả đào, gọi là “đầu quả đào”. Bé gái thì để chỏm tóc sau gáy gọi là “mễ đồn” (tích trữ gạo). Những đứa trẻ hy vọng dễ nuôi thì cạo luôn bỏ chỏm tốc trên thóp, và để tóc xung quanh đầu gọi là “Lưu hảo cô” (vành quấn Lưu Hảo), mang ý nghĩa là trẻ con quy y cửa Phật, được Phật tổ phù hộ, để trưởng thành. Nếu tóc trẻ sơ sinh cạo không cẩn thận chỉnh tề thì cũng không sao, nhưng tục tin rằng, mặt trẻ nhỏ thì không thể không sửa, lông mày bắt buộc phải cạo, nếu không sau này sẽ có nhiều lông tơ, mà lông mày lại không đen.

Tóc trẻ sơ sinh cạo ra, được gom lại cẩn thận, vo thành một nắm, sau đó xuyên qua bằng sợi chỉ đỏ, bên dưới buộc một nơ bằng lụa xanh, đỏ’ đem treo ỏ trên đầu giường trẻ sơ sinh, vì cho rằng làm thế có thể có tác dụng ngăn chặn tà ma.

Quan niệm dân gian cũng cho rằng, cạo đầu khi đầy tháng cho trẻ thì sau này tóc chúng sẽ mọc vừa dày, vừa đen và nếu những trẻ tóc không tốt thì sau khi cạo, còn phải bôi nước gừng lên đầu, sau đó còn cạo tiếp mấy lần nữa, như vậy tóc mới sẽ mọc dài, dày và mượt.

Cúng đầy năm

Đứa trẻ đầy năm gọi là đầy tuổi tôi, cúng đầy năm cũng gọi là cúng đầy tuổi hay còn gọi là cúng thôi nôi hoặc lễ thôi nôi. Ngoài việc cúng lễ, trong dịp này, ta còn có tục thử đứa trẻ. Hôm ấy, đứa trẻ được ăn mặc tề chỉnh, con trai thì bày cung tên, giấy bút, con gái thì bày dao kéo, kim chỉ bên cạnh. Đứa trẻ được đặt trước các đồ vật sẽ nhặt lấy một thứ mà nó thích. Người ta cho rằng, nếu đứa con trai chọn kiếm cung hay bút giấy thì nó sẽ theo nghệ võ hay nghiệp văn; con gái nếu chọn kim chỉ, sẽ có tài nội trợ …

Trong buổi cúng đầy năm, nhiều nhà làm cỗ bàn rất linh đình, mời khách khứa đông hơn cả khi cúng đầy cữ,  đầy tháng.



BÀI VIẾT LIÊN QUAN